Migrena jest z chorobą kojarzoną głównie z kobietami. Rzeczywiście, trzykrotnie więcej kobiet choruje
na te napadowe i uciążliwe bóle głowy. Wynika to z wielu aspektów biologicznych i społecznych.
Jednym z podstawowych czynników predysponujących kobiety do migreny są wahania hormonów płciowych występujące w trakcie cyklu menstruacyjnego. Tendencja do występowania napadów zmienia się w różnych etapach życia kobiety: najczęściej napady występują między 30 a 40 rokiem życia – w momencie największej gotowości rozrodczej, ich częstość spada w okresie menopauzy, a także w ciąży, kiedy poziom hormonów jest bardziej ustabilizowany.

Jak zmiany hormonalne wpływają na migrenę?

Najważniejszymi żeńskimi hormonami płciowymi są estrogeny i progesteron, których stężenie we krwi zależy od etapu cyklu menstruacyjnego. Poziom estrogenów wzrasta w okresie owulacji (13–16 dzień cyklu), a następnie spada. W kolejnych dniach wzrasta stężenie progesteronu, który przygotowuje śluzówkę do ewentualnego zagnieżdżenia jajeczka. W okresie krwawienia poziomy tych hormonów spadają umożliwiając złuszczenie błony śluzowej macicy. Takie wahania hormonalne wpływają na wrażliwość bólową kobiet. Estrogeny i progesteron wpływają na ośrodkowe i obwodowe przewodzenie bodźców bólowych poprzez wpływ na neuroprzekaźniki i aktywność receptorów biorących udział w transmisji bólu. Ponadto ich wpływ na przekaźnictwo serotoninergiczne czy noradrenergiczne może
wpływać na aktywność naczyń krwionośnych, co ma ogromne znaczenie w patomechanizmie
powstawania migreny. Występowanie napadów migrenowych wiąże się głównie ze spadkiem estradiolu
w osoczu. Największe spadki tego hormonu występują w okresie przed wystąpieniem krwawienia, po porodzie, w trakcie pierwszej miesiączki czy w okresie przedmenopauzalnym.

Migrena a menstruacja

Pojawienie się napadów migrenowych może mieć także związek z wahaniem stężenia hormonów płciowych. Wyróżnia się tzw. migrenę menstruacyjną i migrenę związaną z menstruacją. Pierwszy rodzaj migreny dotyczy ok. 7–19% populacji kobiet cierpiących z powodu migreny. Napady pojawiają się w
ciągu pięciodniowego okna zwiększonego ryzyka napadów, czyli na 2 dni przed wystąpieniem
krwawienia do 3 dnia cyklu. Migrenie menstruacyjnej zazwyczaj nie towarzyszy aura a napady mogą
trwać dłużej i być bardziej intensywne. Mogą także gorzej reagować na klasyczne leczenie przeciwmigrenowe.

W przypadku migreny związanej z miesiączką napady bólów głowy mogą pojawić się nie tylko w okresie okołomenstruacyjnym ale także w innych fazach cyklu. Ten rodzaj bólu dotyczy 35–51% kobiet
chorujących na migrenę [1, 2]. Związek migrenowych bólów głowy z wahaniem hormonów płciowych
daje możliwość zastosowania leczenia hormonalnego, opartego na małych dawkach estradiolu i progesteronu zawartych m.in. w tabletkach antykoncepcyjnych. Takie leczenie daje szansę na zmniejszenie częstotliwości napadów, które są związane z menstruacją. Terapia taka może prowadzić do nawet dwukrotnego zmniejszenia zużycia środków przeciwbólowych, choć wiąże się z ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych [3].

Pojawiły się również doniesienia, że doustna antykoncepcja może działać odwrotnie i nasilać napady migreny. Wciąż istnieją spory, jak dużego procentu chorych ten efekt dotyczy [4].


Program „ Zrozum lepiej swoją migrenę z Excedrin Migrastop” został zainaugurowany specjalnie dla osób cierpiących na migrenę.

Migrena w czasie menopauzy

Częstość napadów migrenowych zmniejsza się wraz z wiekiem. 2/3 mniej kobiet w okresie pomenopauzalnym cierpi na migrenowe napady bólu głowy. W okresie tym następuje zmniejszenie
syntezy estrogenu i progesteronu przez jajniki. Estradiol powstaje wtedy z przemian obwodowych androstendionu. Kobiety nie są narażone wtedy na takie wahania hormonalne. Może jednak zdarzyć
się, że napady wcale się nie zmniejszą, a wręcz przeciwnie: nasilą. Należy wtedy rozważyć terapię hormonalną pacjentek [4].

Migrena w ciąży

Częstość występowania napadów migrenowych u pacjentek w ciąży zmniejsza się wg różnych doniesień
u około połowy do nawet trzech czwartych populacji kobiet cierpiących z powodu migreny Dane te
budzą wiele kontrowersji, gdyż niejednokrotnie bóle głowy mylone są z klasycznymi napadami migrenowymi. Ponadto mogą być one powikłaniem niektórych chorób występujących w ciąży (np.
zatrucia ciążowego). Niestety, może również zdarzyć się, że ciąża może generować występowanie migrenowych napadów bólu głowy [4, 5]. Zaobserwowano również, że ich ilość znacznie zmniejsza się zwłaszcza w III trymestrze ciąży [6].

Niezaprzeczalnie każdy etap życia kobiety wiąże się ze zmianami hormonalnymi, a hormony płciowe
mogą odgrywać istotną rolę w powstawaniu napadów migrenowych. Niezwykle ważna wydaje się
właściwa obserwacja częstości ich występowania. Dlatego też niejednokrotnie poleca się prowadzenie dzienniczka napadów, by móc zauważyć (lub wyeliminować) zależności pomiędzy fazą cyklu menstruacyjnego, stosowaną dietą, aktywnością czy sytuacją życiową a migreną. Właściwa
diagnostyka i analiza choroby może przyczynić się do bardziej skutecznego leczenia bez konieczności prowadzenia silnej farmakoterpii.

Bibliografia

  1. Faubion SS, Casey PM, Shuster LT, Hormonal contraception and migraine: clinical considerations. Curr Pain Headache Rep.
    2012 Oct;16(5):461–6.
  2. Zaburzenia hormonalne a bóle głowy, Anna Zduńska, Joanna Cegielska, Jan Kochanowski, Borgis - Postępy Nauk Medycznych 8/2010,
    s. 677–684.
  3. Calhoun A, Ford S. Elimination of menstrual-related migraine beneficially impacts chronification and medication overuse.
    Headache. 2008; 48:1186–1193.
  4. Karlı N, Baykan B, Ertaş M, Zarifoğlu M, Siva A, Saip S, Ozkaya G; Turkish Headache Prevalence Study Group, Onal AE J Impact of sex
    hormonal changes on tension-type headache and migraine: a cross-sectional population-based survey in 2,600 women. Headache
    Pain. 2012 Oct;13(7):557–65 .
  5. Kvisvik EV, Stovner LJ, Helde G, Bovim G, Linde M; Headache and migraine during pregnancy and puerperium the MIGRA-study, J
    Headache Pain. 2011 Aug;12(4):443–51.
  6. Allais G, Rolando S, De Lorenzo C, Manzoni GC, Messina P, Benedetto C, d'Onofrio F, Bonavita V, Bussone G, Migraine and pregnancy:
    an internet survey. Neurol Sci. 2013 May;34 Suppl 1:S93–99.